Zajednička komisija za nestala lica Kosova i Srbije trebalo bi da pruži političku podršku radnim grupama kako bi se identifikovale eventualne masovne ili individualne grobnice kroz pružanje ili razmenu informacija, ocjenjuje za Radio Slobodna Evropa Bekim Bljakaj (Blakaj) iz Fonda za humanitarno pravo Kosovo.
“Ta komisija bi trebalo da bude tačka povezivanja radnih grupa i ljudi koji imaju informacije o lokacijama grobnica. To je najvažnije, sve ostalo je manje bitno”, smatra on.
I Sonja Biserko, predsjednica Helsinškog odbora za ljudska prava u Srbiji, navodi da je za otkrivanje sudbine nestalih neophodno otkriti sve masovne grobnice, te ukazuje da se uglavnom traga za kosovskim Albancima.
Efikasnost rada zajedničke komisije će, prema njenoj ocjeni, zavisiti od unutrašnjeg konteksta Srbije, gjde je “zastupljen narativ o negiranju zločina i rehabilitaciji ratnih zločinaca”.
“Taj problem ne može suštinski da se riješi bez otvaranje vojnih i policijskih arhiva, imenovanjem odgovornosti i istraživanjem novih lokacija. Ukoliko bi Srbija otvorila arhive, potvrdila bi se državna odgovornost u zločinu, u organizovanju zločina i narušilo bi narativ da smo samo mi žrtve”, kaže ona.
Kosovo i Srbija su 22. januara održali prvi sastanak Zajedničke komisije za nestala lica tokom rata na Kosovu, koju predvode glavni pregovarači Besnik Bisljimi (Bislimi) i Petar Petković.
Ova komisija je predviđena Deklaracijom o nestalim licima, koju su maja 2023. godine usvojili pregovarači na visokom političkom nivou, premijer Kosova Aljbin (Albin) Kurti i predsjednik Srbije Aleksandar Vučić.
Deklaracija je inače deo Sporazuma o putu ka normalizaciji odnosa na osnovu prijedloga EU i strane obavezuje da će dozvoliti pristup svim dokumentima koje poseduju, uključujući one sa oznakom “povjerljivo”.
