Na današnji dan, 25. aprila 1926. godine, u svečanoj dvorani Salam palate Golestan u Teheranu krunisan je Reza-šah Pahlavi, čime je formaliziran početak posljednje iranske monarhije.
Iako je vlast preuzeo nekoliko mjeseci ranije, sama ceremonija imala je snažnu simboličku težinu i označila je prekid s dinastijom Kadžar i početak projekta ubrzane modernizacije države koji će ostaviti dubok, ali i kontradiktoran trag u iranskom društvu.
Od vojnika do šaha: uspon bez plemićkog porijekla
Reza-šah Pahlavi poticao je iz skromnih prilika i nije imao aristokratsko zaleđe. Karijeru je započeo kao vojnik u Perzijskoj kozačkoj brigadi, elitnoj jedinici pod snažnim ruskim utjecajem. Zahvaljujući disciplini i političkom instinktu, napredovao je do čina brigadnog generala.
Prelomni trenutak dogodio se 1921. godine, kada je predvodio državni udar i vojni marš na Teheran, u trenutku kada je tadašnja Perzija bila oslabljena unutrašnjim krizama i snažnim pritiscima stranih sila, posebno Velike Britanije i Sovjetskog Saveza. U narednim godinama učvrstio je poziciju kao ministar rata i potom premijer, da bi 1925. godine parlament formalno svrgnuo dinastiju Kadžar i proglasio ga novim šahom.
Krunisanje 1926. godine pažljivo je režirano kao spektakl državnog kontinuiteta i obnove. Nova kruna, izrađena posebno za tu priliku, simbolizirala je oslanjanje na drevnu perzijsku tradiciju, ali i ambiciju da se Iran redefinira kao moderna nacionalna država.
Modernizacija i prisila: ambivalentno naslijeđe
Vladavina Reza-šaha obilježena je snažnim reformama usmjerenim ka centralizaciji i modernizaciji. Godine 1935. zatražio je da se država u međunarodnoj komunikaciji naziva Iran, naglašavajući nacionalni identitet umjesto historijskog imena Perzija.
U infrastrukturnom smislu, pokrenuti su veliki projekti poput izgradnje Trans-iranske željeznice, razvoja obrazovnog sistema i osnivanja Univerziteta u Teheranu. Država je počela ulagati u industrijalizaciju, administraciju i sekularne institucije.
Istovremeno, reforme su provođene autoritarno. Uvedena je zabrana tradicionalne odjeće, uključujući i obavezno uklanjanje vela za žene u javnom prostoru, što je izazvalo otpor dijela društva. Političke slobode bile su ograničene, opozicija marginalizirana, a plemenske strukture nasilno slomljene. Takav model modernizacije, brz, centraliziran i često represivan, proizveo je i određeni napredak i duboko nezadovoljstvo koje će kasnije doći do izražaja.
Rat i smjena: dolazak nove generacije
Drugi svjetski rat donio je prekretnicu. Zbog sumnji u bliskost s nacističkom Njemačkom i strateške važnosti Irana, britanske i sovjetske snage izvršile su invaziju 1941. godine. Reza-šah je bio primoran abdikovati u korist svog sina, Mohammada Reze Pahlavija.
ZADNJE VIJESTI IZ Zanimljivosti
